Likopen, domatese ve karpuza o güzel kırmızı rengini veren doğal bir pigmenttir. Güçlü bir antioksidan olduğu için kalp ve prostat sağlığıyla ilişkisi sıkça araştırılmaktadır. Bu yazıda likopenin ne olduğunu, hangi besinlerde bulunduğunu ve vücudun onu en iyi nasıl kullandığını bulacaksınız.
Likopen Nedir?
Likopen, karotenoidler grubundan kırmızı renkli bir bitki pigmentidir. En çok domates ve domates ürünlerinde bulunur. Beta-karotenin aksine vücutta A vitaminine dönüşmez; ancak güçlü bir antioksidan olarak görev yapar.
Likopen ısıya dayanıklıdır. Hatta domates pişirildiğinde likopen hücrelerden daha kolay ayrılır ve vücut tarafından daha iyi emilir. Bu yüzden salça, domates sosu ve domates püresi likopen açısından çok iyi kaynaklardır.
Likopen Ne İşe Yarar?
Likopen, hücreleri serbest radikallerin yol açtığı oksidatif hasara karşı korumaya yardımcı olan bir antioksidandır. Laboratuvar çalışmalarında DNA hasarını ve yağların oksidasyonunu azaltabildiği görülmüştür. Ancak laboratuvar sonuçlarının insanlarda aynı etkiyi gösterip göstermediği her zaman net değildir.
Likopenin Faydaları Nelerdir?
Likopenin sağlıkla ilişkisini gösteren çalışmaların çoğu, domates ve domates ürünlerini düzenli tüketen kişilerin incelendiği gözlemsel çalışmalardır. Bu çalışmalarda şu ilişkiler görülmüştür:
- Kalp sağlığı: Likopen açısından zengin beslenen ya da kanında likopen düzeyi yüksek olan kişilerde kalp-damar hastalığı riskinin daha düşük olduğu görülmüştür. Bazı çalışmalarda LDL kolesterol ve tansiyon üzerinde küçük olumlu etkiler bildirilmiştir.
- Prostat sağlığı: Domates ürünlerini sık tüketen erkeklerde prostat kanseri riskinin bir miktar daha düşük olabileceği gösterilmiştir. Ancak bu ilişki kesin değildir ve likopen takviyesinin aynı faydayı sağladığı kanıtlanmamıştır.
- Cilt: Domates salçası tüketiminin cildin güneşe karşı direncini bir miktar artırabildiğini gösteren küçük çalışmalar vardır. Ancak bu, hiçbir zaman güneş koruyucunun yerine geçmez.
Bu ilişkilerin bir kısmı, domates ve sebze-meyve tüketen kişilerin genel olarak daha sağlıklı beslenmesinden de kaynaklanıyor olabilir. Yani likopen tek başına bir mucize değil, sağlıklı bir beslenme düzeninin parçasıdır.
Likopen İçeren Besinler Nelerdir?
- Domates ve domates ürünleri: Salça, domates sosu, domates püresi ve domates suyu en zengin kaynaklardır. İşlenmiş domates ürünleri, suyu azaldığı için taze domatese göre çok daha fazla likopen içerir.
- Karpuz: Taze meyveler arasında en iyi likopen kaynaklarından biridir.
- Pembe ve kırmızı greyfurt: Beyaz greyfurtta ise likopen yoktur.
- Guava ve papaya: İyi likopen kaynaklarıdır.
- Kuşburnu: Likopen ve C vitamini içerir; çayı, marmelatı ya da çorbası olarak tüketilebilir.
- Kırmızı biber ve kırmızı havuç: Daha az miktarda likopen içerir.
Likopen Emilimi Nasıl Artırılır?
Likopen yağda çözünen bir maddedir. Bu yüzden domatesi zeytinyağıyla pişirmek, emilimini belirgin şekilde artırır. Menemen, zeytinyağlı sebze yemekleri, domates soslu makarna ya da salçalı yemekler likopenden en iyi şekilde yararlanmanızı sağlar. Çiğ domatesi de salatalarda zeytinyağıyla birlikte tüketebilirsiniz.
Likopen Eksikliği Olur Mu?
Likopen, vücudun yaşamak için mutlaka alması gereken bir besin öğesi (vitamin ya da mineral gibi) değildir. Bu yüzden tanımlanmış bir "likopen eksikliği" hastalığı ya da belirtisi yoktur. Ancak sebze ve meyveden fakir beslenen kişiler, likopenin yanı sıra pek çok faydalı antioksidandan da yoksun kalır.
Kimler Likopen Takviyesi Kullanmalıdır?
Sağlıklı bir kişinin likopen takviyesine ihtiyacı yoktur. Takviyelerin, domates ve domates ürünleri tüketmenin sağladığı faydaları sağladığı kanıtlanmamıştır. Domatesi, salçayı ve karpuzu düzenli olarak beslenmenize eklemeniz yeterlidir.
Takviye kullanmayı düşünüyorsanız, özellikle düzenli ilaç kullanıyorsanız, hamile ya da emziriyorsanız önce doktorunuza danışmanızı öneririm. Çok yüksek miktarda likopen tüketimi, ciltte zararsız ama geçici turuncu bir renk değişikliğine yol açabilir.
