Dünya üzerinde sıcak ve tropikal bölgelerde 200’den fazla Hibiskus türü bulunmaktadır. Bu türlerin çoğu güzel çiçekleri nedeniyle süs bitkisi olarak yetiştirilir; Çin gülü (Hibiscus rosa-sinensis) bunların en bilinenidir. Çay yapımında ise genellikle Hibiscus sabdariffa türünün kırmızı çanak yaprakları kullanılır. Bu tür Türkiye’de “Mekke gülü” ya da “Habeş bamyası” adlarıyla da bilinir.
Hibiskus bitkisinin boyu yaklaşık 5 metreye kadar uzar ve 3 metre genişliğine kadar büyüyebilir. Hibiskus, dik, çok dallı, tüysüz ve yaprak dökmeyen bir çalı türüdür. Yetiştiği topraklar organik madde bakımından yüksek verimli topraklar olmalıdır.
Hibiskus çiçeği çok farklı renklerde açabilir. Kırmızı, sarı, beyaz ve açık kahverengi renkte olabilirler. Bu çiçek 1960 yılında Malezya’nın ulusal çiçeği olarak tanınmıştır. Sonbahar aylarında iç mekanlarda yetiştirilen çiçekler ilkbahardan yaz sonuna kadar çiçek açmaya devam eder.
Hibiskus çiçeği Hindistan’da “Ayakkabı Çiçeği” olarak bilinmektedir. Bunun sebebi insanların ayakkabılarını parlatmak için bu çiçeği kullanmalarından dolayıdır. Bu büyük ve bol renkli çiçeği tropikal iklimlerde farklı amaçlar için de kullanmaktadırlar. Hawaii’de bekar ve evlenmek için hazır olan kadınlar bu çiçeği sağ kulaklarına takarlar. Evli kadınlar ise sol kulaklarında kullanırlar. Böylece hibiskus mesaj anlamı taşıyan bir çiçek olarak da görülmektedir.
Hibiskus çiçeğinin yaprakları hafif asidik bir yapıya sahiptir ve salatalar ve garnitür tarzı yiyecekler ile tüketilmektedir. Yöreye özgü farklı tüketim şekilleri de bulunmaktadır. Örneğin Papua Yeni Gine’de bu çiçekler turşu yapılarak tüketilmektedir.
Hibiskusun Faydaları Nelerdir?
Hibiskus, ebegümecigiller ailesinden bir bitkidir ve farklı kültürlerde farklı amaçlarla kullanılır. Hibiskus çayıyla ilgili araştırmalarda öne çıkan olası faydalar ve bilinmesi gerekenler şunlardır:
- Hibiskus çayının tek başına kilo verdirdiğine dair güçlü bir kanıt yoktur. Ancak şekersiz hibiskus çayı, şekerli ve gazlı içecekler yerine tercih edildiğinde kalori alımınızı azaltmanıza yardımcı olabilir.
- Hafif idrar söktürücü bir etkisi olabilir. Metabolizmayı hızlandırdığına dair bir kanıt yoktur.
- Bazı küçük çalışmalarda hibiskus çayının hafif yüksek tansiyonu bir miktar düşürebildiği ve kolesterol değerleri üzerinde sınırlı bir olumlu etkisi olabileceği görülmüştür. Ancak hibiskus, tansiyon ve kolesterol ilaçlarının yerini tutmaz.
- Halk arasında ateş düşürmek amacıyla kullanılır; ancak bu kullanım bilimsel olarak kanıtlanmamıştır. Yüksek ateşte doktora başvurmak gerekir.
- Afrika bölgesinde bitkinin farklı bölümleri farklı hastalıkların tedavisi için kullanılmaktadır. Bu bölgeye özgü olarak kabızlık, soğuk algınlığı ve karaciğer rahatsızlıklarında hibiskus bitkisi yaygın olarak tüketilmektedir.
- İçerdiği antosiyaninler ve diğer polifenoller antioksidan özellik gösterir. Hayvan çalışmalarında beyin sağlığı üzerine bazı olumlu etkiler görülse de, hibiskusun depresyonu önlediğine ya da tedavi ettiğine dair insan çalışması yoktur.
- Hibiskusun kan şekeri üzerindeki etkisi araştırılmaktadır, ancak insanlarda bu konuda yeterli kanıt yoktur. Diyabet ilacı kullanıyorsanız, kan şekerinizi etkileyebileceği için düzenli hibiskus çayı içmeden önce doktorunuza danışın.
- Geleneksel olarak saç bakımında kullanılır; ancak saç büyümesini sağladığına dair güçlü bir kanıt yoktur.
- Laboratuvar çalışmalarında bazı bakterilere karşı etkili olduğu görülmüştür; ancak insanlarda enfeksiyon tedavisinde kullanılmaz.
Hibiskus Çayı Nasıl Hazırlanır?
Hibiskus çayı pratik şekilde hızlıca hazırlanabilen çok faydalı bir çaydır. Hibiskus çiçeklerinden çay elde etmek için kaynatılmaması, kaynamış suya sonradan eklenmesi gerekmektedir.
Malzemeler
- 1 su bardağı Hibiskus çiçeği
- 2 litre su
- Tatlandırmak için bal ya da çeyrek bardak şeker
- 1 adet tarçın çubuğu
- Dilimlenmiş zencefil-2 dilim
- Limon ya da portakal dilimleri
Hazırlanışı
- Orta büyüklükte bir tencereye 4 su bardağı kadar suyu ekleyin. Şeker kullanmak isterseniz, şekeri de ekleyin.
- İsteğe bağlı olarak tarçını ve zencefil dilimlerini ekleyin. Evde taze ve tadının yakışacağını düşündüğünüz meyveler varsa bu meyveleri de suya ekleyebilirsiniz.
- Şekerli yapıyorsanız şeker suda eriyene kadar kaynatmaya devam edin. Eğer şeker ya da diğer baharatları kullanmayacaksanız kettleda da suyu kaynatabilirsiniz.
- Kaynadıktan sonra ateşten alın ve çiçekleri kaynamış olan suyun içinde bırakın.
- Tencerenin kapağını kapatarak 20-30 dakika özlerin birbirine karışmasını bekleyin. Demlendikten sonra süzerek cam bir sürahiye alın.
- Sürahiye aldığınız çayın içine kalan tarçın çubuğunu, zencefil, limon ve portakal dilimlerini atın.
- Hibiskus çayını şekersiz yaptıysanız bu karışımı tatlandırmak için bal ya da akçaağaç şurubu ekleyebilirsiniz.
Hibiskus çayını hazırlar hazırlamaz da tüketebileceğiniz gibi buzdolabında soğutarak da tüketebilirsiniz. Saklama süresi olarak maksimum 2 gün idealdir. Daha sonrasında tekrar hibiskus çayı hazırlamanız gerekecektir. Bu sebeple büyük ölçülerde yaptığınızda hızlıca tüketilmesi gerektiğiniz bilmeniz önemlidir. Hibiskus çayı günde maksimum 2 bardak tüketilmelidir.
Hamilelik Döneminde Hibiskus Çayı Kullanılır Mı?
Hamilelik döneminde birçok yiyecek ve içeceğin tüketilmemesi gerekir çünkü bu yiyecekler hamile kadınların veya bebeklerinin sağlığına zarar verebilen ve hamileliği tehlikeye atabilen besinlerdir.Hibiskus, özellikle hamile kadınlar için faydalı olmayabilir çünkü kanıtlar hamilelik sırasında zararlı etkileri olduğunu göstermektedir. Hibiskus yani ebegümeci çayı tüketmiş iseniz hızlıca doktorunuzla konuşmalısınız.
Gebelik süresince hibiskus çayı içmek çeşitli komplikasyonların oluşma riskinizi arttırmaktadır. Bitki çaylarını tüketmeden önce muhakkak doktorunuz ile konuşmanız gerekmektedir. Marketlerden ürün alırken yiyecek ya da içeceğin hibiskus içerip içermediğine bakmak bazen yeterli olmayabilir çünkü hibiskusun birçok farklı adı bulunmaktadır. Bu sebeple sadece hibiskus çayı değil diğer bitki çaylarını da tüketmemeniz faydanız olacaktır.
Hibiskus çayı içildiğinde rahmin kasılmaya başlamasına neden olabilir ki bu durumun sonucu olarak düşük gerçekleşebilir. Anne sütü annenin beslenme tipinin çoğunu içerdiğinden emziren anneler için bilinmeyen riskleri de doğurabilmektedir.
Tropikal bir bitki olan Hibiskus Çayı, özellikle gebeliğinin ilk üç aylık dönemde olan anneler için asla önerilmez. Aynı zamanda hormon seviyelerinde dalgalanmalara da neden olabilmektedir. Hibiskus çayı, pelvik bölge veya uterusta kan akışını uyaran etkiler de içermektedir. Bu kanamalar sancılı kramplara ve hatta erken doğuma bile sebep olmaktadırlar.
Çoğu sağlık personeli gebelik döneminde olan hastalarını hibiskusun faydaları yüksek olmasına rağmen hibiskus tüketmemeleri konusunda önceden uyarmaktadır.
Hibiskus Çayının Zararları Nelerdir?
Hibiskus çayı, sağlık için birçok fayda sağlamanın yanı sıra, bazı durumlarda potansiyel zararları da olabilir. Aşırı tüketim veya bazı sağlık durumlarına bağlı olarak dikkat edilmesi gereken noktalar bulunmaktadır.
- Hibiskus, kan basıncının düşmesine neden olabilir. Ayrıca dermatit, baş ağrısı, mide bulantısı ve kulak çınlaması ile ilişkilendirilmiştir.
- Eğer alerjiniz varsa veya ona veya Malvaceae bitki ailesinin üyelerine karşı hassassanız, hibiskus kullanmaktan kaçının. Düşük ya da yüksek tansiyona sahipseniz dikkatli bir şekilde kullanın.
- Hibiskus çayı, bazı sıtma önleyici ilaçların etkinliğine müdahale edebilir. Bazıları diyabet ve yüksek tansiyon için de dahil olmak üzere diğer birçok ilaçla etkileşime girebilir.
- Doğal olsalar bile, aldığınız takviyeleri doktorunuza bildirin. Bu şekilde doktorunuz olası yan etkileri veya herhangi bir ilaçla etkileşimi kontrol edebilir. Hamileyseniz veya emziriyorsanız kullanmayın, çünkü sizin ve bebeğiniz için güvenli olmayabilir.
Sonuç olarak, hibiskus çayının potansiyel yan etkileri hakkında bilgi sahibi olmak, sağlıklı bir şekilde tüketmek için önemlidir. Özellikle hamileler, emzirenler veya belirli ilaçları kullananlar için danışmadan tüketimden kaçınılmalıdır.
Bu konuyla ilgili şu yazılara da göz atabilirsiniz: Kuşburnu Çayının Faydaları - Zararları - Neye İyi Gelir?, Melisa Çayının Faydaları ve Adaçayı Faydaları - Tüketimi.