Kilo verip yeniden aldığınız bir döngüye takıldığınızı hissediyor musunuz? Yo-yo diyeti aslında uygulanacak bir diyet türü değil, bu kısır döngünün adıdır. Bu yazıda yo-yo etkisinin neden oluştuğunu ve döngüden nasıl çıkabileceğinizi anlatıyoruz.
Yo-yo Diyeti Nedir?
Araştırmalara göre, yo-yo diyetinin klinik terimi "kilo döngüsüdür"; yani istemeden kilo almak ve buna karşılık diyet yapmak, ardından bu kiloyu bir kez daha geri almak anlamına gelir. Daha sonra kilo verme diyetine geri dönersiniz ve döngü tekrar eder.
Geçici diyetler büyük vaatlerde bulunsa da, kirli bir sırları vardır: Genellikle kalıcı değişim için tasarlanmamışlardır. Araştırmalar, diyetle verilen kilonun üçte biri ile üçte ikisinin bir yıl içinde geri alındığını, beş yıl içinde ise neredeyse tamamının geri alındığını göstermektedir (Dulloo 2015).
Yo-yo Etkisi Nasıl Oluşur?
Diyet sırasında yağ kaybı, normalde tok hissetmenize yardımcı olan leptin hormonu seviyelerinin düşmesine neden olur. Normal şartlar altında yağ depolarınız kan dolaşımına leptin salgılar. Leptin, beyninize yeterli enerji deposu olduğu sinyalini göndererek iştahın dengede kalmasına yardımcı olur.
Leptin hormonunun azalması ve iştahın artması yağ kaybettikçe daha da fazlalaşır. Bu durum, vücut tükenen enerji depolarını yeniden doldurmaya çalıştığından iştahın artmasına neden olur. Eğer diyet sırasında kas kütlesi kaybederseniz vücudunuz daha fazla enerji tasarrufu yapmaya başlayacaktır.
Çoğu insan kilo vermek için kısa süreli bir diyet uyguladığında, bir yıl içinde kaybettiği kilonun %30-65'ini geri alır. Uzun dönem çalışmalarda diyet yapanların en az üçte biri, verdiğinden daha fazla kilo almıştır (Dulloo 2015). Bu kilo alımı, yo-yo diyetinin "yukarı" aşamasını tamamlar ve diyet yapanları başka bir kilo verme döngüsüne başlamaya teşvik edebilir.
Yo-yo Diyeti Sağlığa Zararlı Mı?
Yo yo diyeti, düzensiz beslenme alışkanlıklarına ve uzun süreli kilo mücadelelerine yol açabilir. Sağlıksız yeme davranışlarında bulunmanın, yiyeceklerle sağlıksız bir ilişki kurmak da dahil olmak üzere ciddi sonuçları olabilir.
Diyabetli kişiler için bir başka sonuç da kan şekeri yönetiminizi bozmasıdır. Diyabet Bakım ve Eğitim Uzmanları Derneği sözcüsü ve Diabetes Meal Planning & Nutrition for Dummies kitabının yazarlarından Toby Smithson, RDN, CDCES, "Tutarlılık diyabet yönetimi için kilit bir faktördür" diyor.
Yo-yo Etkisi Ne Demektir?
Yo-Yo etkisi, kilo döngüsü veya yo-yo diyeti olarak da bilinir. Basitçe ifade etmek gerekirse, Yo-Yo etkisi, bir yo-yo'nun yukarı-aşağı hareketine benzer şekilde döngüsel kilo alıp verme anlamına gelir. Bu süreç defalarca tekrarlanır ve sonunda bir kısır döngüye dönüşür. Ve etkilenen sadece kilonuz değildir; genel sağlığınız da darbe alır.
Yo-yo Döngüsü Nedir?
"Kilo döngüsü" olarak da bilinen yo-yo diyeti, kilo verme, hepsini geri alma ve sonra tekrar vermeye çalışma şeklini ifade eder. Kilonuzun bir yo-yo gibi inip çıkması nedeniyle uygun bir şekilde adlandırılmıştır.
Tekrarlayan kilo alıp verme, kalp-damar risk faktörlerinde dalgalanmalara yol açabilir; ancak bu konudaki kanıtlar henüz kesin değildir ve kalp hastalığı ya da diyabet riskinin arttığı kesin olarak gösterilmemiştir (Rhee 2017). Sağlıklı kilo kaybı hızı haftada yaklaşık 0,5-1 kilogramdır (TEMD).
Yo-yo Döngüsüne Takılmamak İçin Ne Yapmalı?
Fribourg Üniversitesi'nde obezite ve kilo döngüsü konusunda uzmanlaşmış bir profesör olan Jean-Pierre Montani, uzun vadede kilo veremediğiniz için yo-yo diyetiyle mücadele ediyorsanız, döngüyü kırmak için atabileceğiniz somut adımlar olduğunu söylüyor.
Montani, kalıcı kilo değişikliği yapmanın anahtarının diyete kademeli bir süreç olarak yaklaşmak olduğunu söylüyor. Montani, "Kilo verme hedefleri önümüzdeki 3 ay için değil, uzun vadeli olmalıdır" diyor.
OKUMA ÖNERİSİ: Acil Kilo Verme Diyeti
Yo-yo Diyeti ile Kilo Alma Nasıl Olur?
Exeter ve Bristol Üniversiteleri arasında yapılan ve Evolution, Medicine and Public Health dergisinde yayınlanan ortak bir çalışma, yo-yo diyetinin aslında genel bir kilo artışına yol açabileceğini göstermiştir.
Kilo değişimleri bir yo-yo'nun hareketine benzediği için bu şekilde adlandırılan yo-yo diyeti, kilo verme ve geri alma dönemleri arasında tekrarlanan döngüdür. Yoyo diyeti yapanlar başlangıçta kilo vermenin anlık hazzını yaşasalar da, kısa bir süre sonra nüksetmeleri ve aşırı yemeye başlamaları muhtemeldir.
Kuşlar gibi birçok hayvan, gıda kaynaklarının değiştiği dönemler yaşar ve buna gıda kıtlığı dönemlerinde kilo alarak yanıt verir. Buna dayanarak araştırmacılar, gıda kıtlığı ve bolluğu dönemlerinden geçen bir hayvanın matematiksel bir modelini tasarladılar ve bunu meydana gelen kilo değişikliklerini gözlemlemek için kullandılar. Vücudun, yiyeceğin sürekli olarak mevcut olup olmadığını ya da açlık dönemleri olup olmayacağını 'öğrendiğini' ve depolanan yağ miktarını buna göre ayarladığını belirlediler.