Sedimantasyon, tıp dilinde eritrosit sedimantasyon hızı (ESR ya da kısaca "sedim"), kırmızı kan hücrelerinin bir tüp içinde bir saatte ne kadar çöktüğünü ölçen basit bir kan testidir. Vücutta bir iltihap ya da enfeksiyon olduğunda kandaki bazı proteinler artar, kan hücreleri daha hızlı çöker ve sedimantasyon değeri yükselir. Bu yazıda sedimantasyonun ne işe yaradığını, normal değerlerini, yüksekliği ve düşüklüğünün ne anlama gelebileceğini bulabilirsiniz.
Sedimantasyon Ne İşe Yarar?
Sedimantasyon, vücutta iltihap olup olmadığına dair genel bir fikir veren, ancak iltihabın nerede ya da neden olduğunu göstermeyen bir testtir. Bu yüzden tek başına tanı koydurmaz. Doktorlar genellikle şu durumlarda bu teste başvurur:
- Enfeksiyon ya da iltihap şüphesi olduğunda
- Romatoid artrit, polimiyalji romatika, dev hücreli arterit gibi romatizmal hastalıkların tanı ve takibinde
- Bir tedavinin işe yarayıp yaramadığını izlerken
- Genel sağlık kontrolünde diğer tahlillerle birlikte (bağışıklık sistemi ile ilgili şikâyetlerde de istenebilir)
Sedimantasyon genellikle CRP (C-reaktif protein) testiyle birlikte istenir. CRP, iltihaba daha hızlı yanıt veren bir testtir ve iki sonuç birlikte değerlendirildiğinde daha anlamlı bilgi verir.
Sedimantasyon Değeri Kaç Olmalıdır?
Sedimantasyon mm/saat cinsinden ölçülür ve normal değer yaşa ve cinsiyete göre değişir. Laboratuvarlar arasında küçük farklar olabileceği için sonucunuzu her zaman kendi raporunuzdaki referans aralığına göre değerlendirmeniz gerekir. Genel olarak kabul edilen üst sınırlar şöyledir:
- 50 yaş altı erkeklerde: 15 mm/saat
- 50 yaş üstü erkeklerde: 20 mm/saat
- 50 yaş altı kadınlarda: 20 mm/saat
- 50 yaş üstü kadınlarda: 30 mm/saat
Değerin bu sınırların biraz üzerinde çıkması her zaman bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Yaş ilerledikçe sedimantasyon doğal olarak biraz yükselir ve kadınlarda erkeklere göre daha yüksek olabilir.
Sedimantasyon Yüksekliği
Sedimantasyon Yüksekliği Nedenleri Nelerdir?
Sedimantasyonu yükseltebilen durumlar oldukça geniş bir yelpazededir:
- Bakteriyel ve viral enfeksiyonlar
- Romatoid artrit, lupus, polimiyalji romatika gibi romatizmal ve otoimmün hastalıklar
- İnflamatuar bağırsak hastalıkları
- Kansızlık
- Böbrek hastalıkları
- Bazı kanser türleri
- Hamilelik ve adet dönemi
- İleri yaş ve fazla kilo
Sedimantasyon Yüksekliği Belirti Verir mi?
Sedimantasyon yüksekliğinin kendine ait bir belirtisi yoktur. Kişinin yaşadığı ateş, eklem ağrısı, halsizlik, iştahsızlık ya da açıklanamayan kilo kaybı gibi şikâyetler sedimantasyondan değil, yüksekliğe yol açan altta yatan hastalıktan kaynaklanır. Bu tür şikâyetleriniz varsa doktorunuz sedimantasyonu diğer tahlillerle birlikte değerlendirerek nedeni araştırır.
Sedimantasyon Değeri Nasıl Düşürülür?
Sedimantasyonu doğrudan düşüren bir besin, egzersiz ya da yöntem yoktur. Değer, yükselmeye neden olan durum tedavi edildikçe genellikle kendiliğinden normale döner. Bu yüzden asıl hedef sayıyı düşürmek değil, nedeni bulmak ve tedavi etmektir.
Bununla birlikte sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve balık ağırlıklı, Akdeniz tipi bir beslenme, sağlıklı kiloyu korumak, sigarayı bırakmak, düzenli uyumak ve hareket etmek vücuttaki kronik iltihap yükünü azaltmaya ve genel sağlığınızı korumaya yardımcı olur. Zerdeçal ve zencefil gibi baharatları yemeklerinize eklemek de bu dengeli beslenmenin bir parçası olabilir, ancak hiçbiri tedavinin yerine geçmez.
Sedimantasyon Düşüklüğü
Sedimantasyon Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?
Sedimantasyonun normalin altında çıkması çoğu zaman önemli bir anlam taşımaz ve genellikle endişe gerektirmez. Nadiren polisitemi (kırmızı kan hücrelerinin fazlalığı), orak hücre anemisi gibi bazı kan hastalıklarında, ciddi kalp yetmezliğinde ya da kandaki protein düzeyinin çok düşük olduğu durumlarda görülebilir. Bazı ilaçlar da sonucu etkileyebilir.
Sedimantasyon düşüklüğünün kendine ait bir belirtisi ya da beslenmeyle yapılacak bir tedavisi yoktur. Sonucunuz düşük çıktıysa ve başka bir şikâyetiniz yoksa doktorunuz genellikle ek bir işlem gerekmediğini söyleyecektir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Sedimantasyon sonucunuz yüksek çıktıysa, özellikle ateş, açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi, eklem ağrısı ya da şiddetli baş ağrısı gibi şikâyetleriniz eşlik ediyorsa sonucunuzu mutlaka doktorunuzla değerlendirin. Tek bir tahlil sonucuna bakarak kendi kendinize tanı koymak ya da internetteki listelere göre beslenmenizi değiştirmek yerine, doktorunuzun yönlendirmesiyle hareket etmeniz en doğrusudur. Yüksek tansiyon gibi başka bir kronik hastalığınız varsa beslenmenizi bir diyetisyenle birlikte planlayabilirsiniz.