Karatay Diyeti, sağlıklı beslenme ve kilo kontrolüne odaklanan bir beslenme modelidir. Prof. Dr. Canan Karatay tarafından geliştirilen bu diyet, düşük karbonhidrat, yüksek protein ve sağlıklı yağlarla beslenmeyi önerir. Taze ve doğal besinlere dayanan Karatay Diyeti, karbonhidratı kısıtlayarak kan şekerini dengelemeyi hedefler; ancak kilo vermedeki etkisi ve bazı temel iddiaları bilimsel olarak kanıtlanmış değildir. Bu yazıda, Karatay Diyeti'nin prensiplerini ve sağlık üzerindeki etkilerini detaylı bir şekilde ele alacağız.
Karatay Diyeti Nedir?
Karatay diyetinde iki öğün beslenmek esastır.
- Aralarda ağzınıza bir lokma bile alınmaması gerektiği belirtilir.
- Karatay; 4-5 saat açlık durumda depo edilmiş yağların yakılacağını savunmaktadır.
- Ekmeğin şeker olduğunu savunan Karatay ekmeği de reddetmektedir.
- Kolesterolün bir antioksidan olduğu kalp damar hastalıklarına sebep olmadığını savunur.
- Yağların kolesterolü yükseltmediğini sadece şekerin (karbonhidratların) yükselttiğini söyler; oysa doymuş yağ kolesterolü yükseltir ve kalp hastalığı riskini artırır (NHS).
İnsan Vücudu bir makinedir ve yağ olmadan asla çalışamaz diyen Canan Karatay zeytinyağı, tereyağ, yumurta, kırmızı et, kelle paça, zeytin gibi besinleri sınırsız tüketebileceğimizi söyler; ancak NHS tereyağı gibi doymuş yağ kaynaklarının azaltılmasını önerir (NHS).
Karatay Diyeti ile Kaç Kilo Verilir ?
Karatay diyetinin kısa vadede kilo vermeyi sağlayacağı garanti edilemez; verilecek kilo kişiden kişiye değişir. Diyetin “10-20 kilo” verdirdiğine dair kontrollü bir çalışma yoktur. Sağlıklı kilo kaybı hızı haftada yaklaşık 0,5-1 kilogramdır (TEMD).
Kilo kaybının hızı ve kişinin yaşı gibi etkenler, deri sarkması gibi sonuçları etkiler; hangi diyetin bunu önleyeceği kanıtlanmış değildir. “5-6 ayda 20 kilo” iddiası da kontrollü bir çalışmaya dayanmaz.
Karatay Diyeti Püf Noktaları Nelerdir ?
Karatay diyetinin püf noktalarının başında uyku düzeninin kurulması gelmektedir. Karatay diyetini uygulamaya başlayan insanların en geç yedide uyanması gerekir. Akşam on ile on bir arasında uyunması da mecburiyettir.
- Düzenli kahvaltı yapmak bazı kişilerde sonraki öğünlerde yiyecek seçimini etkileyebilir; ancak kahvaltının herkes için şart olduğu kanıtlanmamıştır.
- Karatay diyetinde en önemli püf noktalardan bir diğeri yeme saatinin yedi, yedi buçuk veya sekizde sona ermesidir. Akşam saat sekizden sonra yalnızca su tüketimi yapılabilir.
- Ayrıca gün içerisinde bol bol sıvı tüketimi önemlidir. Tüketilen sıvılar su, çay, kahve olabilir. Kafein alımına dikkat edilmelidir ancak tamamen kesilmesi gerekmez.
- Karbonhidrat tüketmeyen kişiler için yüksek protein alımı, böbrek hastalığı olmayan sağlıklı kişilerde kısa vadede sorun yaratmayabilir; ancak böbrek hastalığı olanlar için sakıncalıdır. Önemli olan buğday ürünlerinin tüketiminin sıfırlanmasıdır.
- Karatay diyetinin en önemli püf noktası aç kalmanın yasak olmasıdır. Sebebi, yeme ihtiyacını sürekli olarak dinç tutmasıdır.
- Karatay diyetinde ara öğün yoktur. Çiğneme hareketinin kan şekerini yükselttiği iddiası bilimsel olarak kanıtlanmamıştır.
- Protein, enerji, yağ ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla haftada en az beş gün balık yenmesi gerekmektedir.
- Karatay diyetinin temelini oluşturan felsefe doğal beslenmeyi ön plana çıkarmaktadır.
Kilo vermeyi hızlandırmak amacıyla sporun hayatın bir parçası haline getirilmesi gerekmektedir. Günlük olarak otuz dakikalık orta şiddetli veya bir saatlik hafif şiddetli spor yapılması faydalı olacaktır.
Karatay Diyetinde Serbest Olan Besinler Nelerdir ?
- Kavrulmamış olarak tüketilen kuruyemişlerin parçalanma oranı düşüktür. Başta ceviz, fındık, badem ve fıstık gelmektedir.
- Parçalanma oranı düşük olan, kurutulmuş meyveler de serbesttir. Bunlara kuru kayısı, kuru üzüm örnek olarak verilebilir.
- Pişmemiş sebzelerin karbonhidrat bakımından fakir olanları da tüketime açıktır. Pişmemiş havuç bunların başında gelmektedir. Ayrıca bulgur tüketimi de serbesttir.
- Bazı yaş meyvelerin tüketilmesinde de sınırlı olmak kaydıyla sıkıntı yoktur. Elma, armut, portakal, mandalina, çilek, kiraz, erik bunlara örnek olarak verilebilir. Vücudun ihtiyacı olan şekerin sağlanmasında bu yaş meyveler oldukça faydalıdır. Hepsinin günde bir porsiyon ile sınırlandırılması gerekmektedir.
- Organik olan her türlü ürünün tüketimi serbesttir. Başta yumurta ve beyaz et gelmekle birlikte doğal bal, doğal reçel de tüketilebilir. Pekmez ve peksimet tüketimi de sınırlı olmak kaydıyla yapılabilir.
- Sağlıklı olarak adlandırdığımız içeceklerin tüketimi de serbesttir. Bunlardan yalnızca Türk kahvesi ve filtre kahvesi günde bir ya da iki bardak ile sınırlı olmalıdır. İçerisine şeker katılmadığı sürece bitki çaylarının tüketimi sınırsız olabilir. Ayrıca su tüketiminin de günde iki litre civarında tutulması önemlidir.
- Karatay diyeti tereyağı, soğuk sıkım zeytinyağı gibi doğal yağları serbest bırakır. Zeytinyağı gibi doymamış yağlar önerilirken, tereyağı ve kuyruk yağı gibi doymuş yağ kaynaklarının azaltılması önerilir (NHS).
- Yağsız et, balık, haşlanmış sebze, bol bol salata, bakliyat ürünleri tüketilebilir.
Karatay Diyetinde Yasak Olan Besinler
Glisemik indeksi yüksek olan Karatay diyetinde yasaklı gıdaları şöyle sıralayabiliriz:
- Buğday, çavdar ve arpadan üretilen her türlü besin yasaktır. Ayrıca belirli bir derecenin üzerinde kavrulan kuruyemişlerin tüketimi de yasaktır. Isıl işlem besinin yapısında değişmelere sebep olmaktadır. Bu değişim yüzünden de kan şekeri hızlıca artmaktadır.
- Doğal olmayan yollarla alınan şekerin tüketimi yasaktır. Rafine şeker en büyük düşmandır. Ayrıca şekerin yerini alması amacıyla üretilen tatlandırıcılar da yasak olan maddeler arasındadır.
- Pirinç, patates, pişmiş havuç, yanlış teknikle pişirilmiş sebzeler de yasaklar arasındadır. Hepsi de kan şekerinin hızlıca yükselmesine sebep olmaktadır. Beyaz pirinç yerine esmer pirinç tercih edilebilir.
- Karatay diyeti karpuz, kavun, üzüm, incir ve muzu yüksek şeker içeriği gerekçesiyle yasaklar; ancak bu meyvelerin “bağırsakları yorduğu” iddiası kanıtlanmamıştır. NHS ve kılavuzlar, meyve ve sebzeyi günde en az 5 porsiyon tüketmeyi önerir (NHS).
- İşlenmiş etlerin tüketimi yasaktır. Ayrıca bol baharat içeren sucuk, salam ve sosis tüketimi de yasaktır. Beslenme koşullarının tahmin edilemediği fabrikasyon beyaz et tüketimi de yasaklanmıştır.
- İçerikleri tam olarak bilinmeyen ve suda eriyen hazır kahveler. Şeker içeriği bilinmeyen meyve suları. Diyet ürün olarak satılan tatlandırıcı içecekler. Kan şekerini yükselten alkollü içeceklerin tamamı yasaktır.
- Doğal olmayan yollarla elde edilmiş, vücut için oldukça zararlı olan yağların tüketimi de yasaktır. Bu yağlara örnek olarak margarin verilebilir. Margarin yerine tereyağı tercih edilmelidir.
Karatay Diyetinin Kuralları Nelerdir?
- Yemekler ile ekmek pirinç pilavı makarna yenmeyecek.
- Yemeklerde ve salatalarda soğuk sıkım zeytinyağı kullanılacak.
- Mısır özü ve ayçiçeği yağları kullanılmayacak.
- Bal ,reçel,pekmez yok.
- Tatlandırıcılar kullanılmamalı.
- Diyet ürünler ve gazlı içecekler kullanılmamalı.
- Tuz miktarı azaltılmalı .kaya tuzu kullanılmalı.
- Meyve tüketimi sınırlandırılmalı.
- Her gün 2-2.5 litre taze limonlu doğal kaynak suyu içilmeli.
- Her gün 40-50dk yürüyüş yapılmalı.
- Tavuklar serbest dolasan tavuk olmalıdır.
Karatay Diyetinde İçecek
Karatay diyetinde yukarıdaki amaçlar için tüketilecek içecekler:
- Ev yoğurdu ve köy yoğurdu gibi fabrikasyondan geçmemiş malzemeler ile hazırlanan ayran. Öğünlerin neredeyse tamamına serpiştirilebilir.
- Karatay diyetinde bitkisel çayların yeri büyüktür. Şekersiz olarak birçok bitkisel çay tüketilebilir. Ada çayı, yeşil çay, siyah çay, kekik çayı, çam çayı gibi birçok türde karışım hazırlanabilir. Tüketilen çayların fabrikasyondan geçmemiş yapraklar ile hazırlanması faydalı olacaktır. Ayrıca tüketim esnasında kesinlikle şeker kullanılmamalıdır.
- Eğer tansiyon hastalığınız yoksa veya tuz ile problem yaşamıyorsanız günde bir adet doğal maden suyu tüketebilirsiniz.
- Kafein ile ilgili bir sıkıntınız yoksa, kafein alımı çarpıntı yapmıyorsa günde bir fincan kadar Türk kahvesi içebilirsiniz. Ayrıca Türk kahvesi tercih etmiyorsanız filtre kahve tüketimi de olumludur. Kahvenin demlendiği çekirdeklerin fabrikasyon olmaması gereklidir.
- Ayrıca sıcak suya katılan limon, nane, kekik gibi taze tatlar ile hazırlanmış; içerisine bal eklenmiş karışımlarda günde bir bardak olacak şekilde tüketilebilir.
- Tüm bu içeceklerin dışında günde iki litre kadar suyun tüketilmesi gerekir. Eğer su tüketmeye alışkınsanız miktarı üç litreye kadar çıkarabilirsiniz.
OKUMA ÖNERİSİ: Aralıklı Oruç Diyeti
Kimler Karatay Diyeti Yapmalıdır ?
Karatay diyeti yapacak kişilerin sağlıksız bir yaşam düzeni tutturmuş olması ancak bundan vazgeçmek istiyor olması gerekir. Sağlıksız yaşam ve beslenme nedeniyle kilo alma eğiliminde olan, kendini sağlıksız hisseden herkes Karatay diyeti yapabilir.
Başta hareketsiz bir yaşam tarzı süren kadınlar olmak üzere ofis ortamında çalışanlar, organik besinleri tüketmek isteyenler, kilosunu korumak isteyenler Karatay diyetini uygulayabilir. Hatta değiştirilmiş bir formuyla beraber kilo almak isteyenlerin de Karatay diyeti uygulaması mümkündür.
Karatay Diyetinin Zararları Nelerdir ?
Karatay diyetine yöneltilen eleştiriler, yüksek protein ve yüksek doymuş yağ içeren beslenmenin kalp-damar ve böbrek sağlığı üzerindeki etkilerine yöneliktir.
- Sebze ve meyvelerdeki antioksidanlar sağlıklı beslenmenin parçasıdır; diyetin bu besinleri kısıtlayan yönü eleştirilmektedir. Karatay diyetinin kanser riskine etkisi konusunda doğrudan bir kanıt yoktur.
- Karatay diyetinin uzun vadeli etkileri üzerine kontrollü bir çalışma bulunmamaktadır. Doymuş yağdan zengin beslenmenin kalp-damar riskini artırabileceği (NHS), yüksek proteinli beslenmenin ise böbrek hastalarında sakıncalı olabileceği bilinmektedir. Böbrek ve kalp-damar hastaları diyeti hekim kontrolü olmadan uygulamamalıdır.
Örnek Karatay Diyeti Listesi
- Sabah
Haşlanmış yumurta +beyaz peynir (serbest dolaşan tavuk yumurtası ) tereyağlı omlet şeklinde yapılabilir.
- Öğle
1 avuç kuru yemiş (çok acıkırsanız)
- Akşam
Balık +yeşil salata (zeytinyağlı limonlu )
NOT:
- Akşam 19.00-20.00’den sonra meyve dahil hiçbir şey yenilmeyecek.
- Bol su limon eklenerek içilecek.
- Yatmadan önce 30 -40 dk yürüyüş yapılacak.
Canan Karatay Kimdir ?
Canan Karatay’ın uzmanlık alanı sanıldığının aksine beslenme değildir. Asıl uzmanlık alanı kalp cerrahisidir. Beslenmenin etkisi altına aldığı başlıca bölge kalp ve kalp sağlığı olduğu için Canan Karatay’da biraz mecburiyetten biraz da özel ilgisinden dolayı beslenme üzerine kendini geliştirmiştir.
Canan Karatay diğer tüm beslenme uzmanlarının aksine oldukça popülerdir. Verdiği demeçler gazetelerde, dergilerde, radyolarda ve televizyonlarda kendine yer bulmaktadır. Ayrıca internet üzerindeki beslenme tartışmalarının bir yerinde konu mutlaka Canan Karatay’a gelmektedir. Beslenme ve diyet konularında neredeyse herkesin referans gösterdiği bir konumda bulunmaktadır. Türkiye toplumunun beslenme alışkanlıklarını yönlendirme konusunda elde ettiği bu konumu da oldukça iyi bir şekilde kullanmaktadır.