Soğan mutfakların vazgeçilmez sebzelerindendir. Düşük kalorili olması ve lif, C vitamini ile bitkisel bileşikler içermesiyle dengeli bir beslenmenin parçası olabilir. Bu yazıda soğanın kalori içeriğini ve sağlık üzerindeki etkilerine dair bilinenleri bulacaksınız.
Soğanın Faydaları Nelerdir?
Soğanın faydaları halk arasında yaygın olarak anlatılır. Soğanla ilgili çok sayıda laboratuvar ve hayvan çalışması vardır; ancak bunların insanlarda hastalık tedavisi ya da önlemesi anlamına geldiği kanıtlanmış değildir (Teshika 2019). Aşağıdaki geleneksel kullanımlar bu çerçevede değerlendirilmelidir:
- Soğan; lif, C vitamini ve antioksidan bileşikler içeren, kalorisi düşük bir sebzedir. Sağlıkla ilgili iddialar çoğunlukla laboratuvar çalışmalarına dayanır.
Soğan, vitamin, mineral ve antioksidanlar içeren bir sebzedir. Dengeli bir beslenme programının parçası olarak tüketilmelidir; hastalık tedavisi için kullanılmamalıdır.
Soğan Hangi Hastalığa İyi Gelir?
Bütün sebzeler insan sağlığı için önemlidir fakat sebzelerin bazı türleri benzersiz faydalar sunar. Soğan benzeri sebzeler, insan sağlığını birçok farklı yönden iyileştirdiği gösterilen çeşitli vitaminler, mineraller ve güçlü bitki bileşikleri içerir.
- Yüksek besin değeri: Soğanlar besin değeri bakımından çok güçlüdür, yani kalorileri değerleri düşüktür, ancak vitamin ve mineralleri yüksektir.
- Kalp sağlığı: Soğanın kolesterolü ya da trigliseritleri düşürdüğüne dair insan çalışmaları sınırlıdır ve sonuçlar tutarlı değildir.
- Antioksidanlarla Dolu: Antioksidanlar, hücresel hasara yol açan ve kanser, diyabet ve kalp hastalığı gibi hastalıklarda önemli bir süreç olan oksidasyonu engelleyen bileşiklerdir.
Soğan antioksidan bileşikler içerir; ancak hastalıkların tedavisinde destekleyici rol oynadığı insan çalışmalarıyla kanıtlanmış değildir. Herhangi bir sağlık problemi için doğal bir çözüm olarak kullanmadan önce mutlaka bir doktora danışılmalıdır.
Soğanın Zararları Nedir?
Soğanın faydaları bazı durumlarda tersine dönebilmektedir. Bu aşırı tüketim, olumsuz sağlık koşulları ve yanlış kullanım gibi temel sebeplerden kaynaklanabilmektedir.
- Şekeri düşürme özelliği her ne kadar soğanın faydaları arasında sayılsa da şeker hastalarının diyetlerine soğanı almadan önce şekerlerini ölçtürmeleri ve doktora danışmaları gerekir. Aksi takdirde aşırı derecede şeker düşüşü meydana gelebilir.
- Soğan birçok sindirim bozukluğun tedavisinde yaygın kullanımı olan allium ailesine ait bitki cinslerindendir. Ancak aşırı tüketimi durumunda mide de tahrişlere, istifra etmeye, mide bulantısına neden olabilmektedir.
- Soğanın faydaları cilt üzerinde yanlış kullanıldığında ortadan kalkar. Cildi güzelleştirmek ve tedavi etmek için oldukça sık kullanılan soğan veya soğanın suyu cildi tahriş edebilir, kızarıklıklara neden olabilir. Bu nedenlerden dolayı cildinize soğanın zararı olup olmadığını anlayabilmek için teninizin küçük bir bölümünde kürünüzü deneyebilirsiniz.
- Yüksek sülfürik bileşenler içeren soğanın zararları arasında ağız kokusu da vardır.
- Soğanın kan basıncını düşürdüğü kanıtlanmış değildir; tansiyon ilacı kullananların beslenme düzenlerinde köklü değişiklik yapmadan önce hekime danışması uygundur.
- Soğan ve sarımsak bazı kişilerde mide ekşimesi ve gaza neden olabilir.
- Varfarin gibi kan sulandırıcı ilaç kullananlar için K vitamini içeren besinleri düzenli ve tutarlı miktarlarda tüketmek önemlidir (NHS); taze soğan K vitamini bakımından zengindir (yukarıdaki tabloya bakınız). Kan sulandırıcı kullanıyorsanız beslenme düzeninizi değiştirmeden önce hekiminize danışın.
- Soğan potasyum içerir; ancak soğanın kan basıncını anlamlı biçimde düşürdüğü kanıtlanmış değildir. Tansiyon ilacı kullananlar, baş dönmesi ya da halsizlik olursa hekime başvurmalıdır.
Soğanın zararları genellikle kişinin özel sağlık durumuna ve tüketim miktarına bağlı olarak değişebilir. Hassas bireylerin tüketimini sınırlaması veya alternatif sebzeler tercih etmesi önemlidir. Ayrıca, herhangi bir sağlık problemi veya semptom ortaya çıkması durumunda bir sağlık uzmanına danışılması önerilir.
Soğanın Besin Değerleri Nedir?
Allium cinsinden olan soğanın ülkemizde birçok türü kullanılmaktadır. Bunların başında taze soğan (yeşil soğan), arpacık soğanı ve kuru soğan gelmektedir. Sık kullanılan türlere göre soğanın besin değeri için aşağıdaki paylaşımda 100 gr üzerinden değerlendirmeler ele alınmıştır.
Taze soğanın faydaları aşağıda belirtilen besin değerlerinden gelmektedir.
Taze Soğan Besin Değeri Tablosu (100 Gram İçin)
| Besin Öğesi | Miktar | Günlük Değer (%) |
|---|---|---|
| Kalori | 29 kcal | 1.4 |
| Karbonhidrat | 4.6 g | 1.5 |
| Protein | 1.3 g | 2.6 |
| Yağ | 0.2 g | 0.3 |
| Doymuş Yağ | 0 g | 0 |
| Lif | 1.7 g | 6.9 |
| Şeker | 0.9 g | 1 |
| Sodyum | 12 mg | 0.5 |
| Potasyum | 137 mg | 3.9 |
| Kalsiyum | 39 mg | 4 |
| Demir | 1.4 mg | 8 |
| C Vitamini | 22 mg | 37 |
| K Vitamini | 83 mcg | 104 |
Kuru Soğan Besin Değeri Tablosu (100 Gram İçin)
| Besin Öğesi | Miktar | Günlük Değer (%) |
|---|---|---|
| Kalori | 40 kcal | 2.0 |
| Karbonhidrat | 9.34 g | 3.1 |
| Protein | 1.1 g | 2.2 |
| Yağ | 0.2 g | 0.3 |
| Doymuş Yağ | 0 g | 0 |
| Lif | 2.6 g | 10.4 |
| Şeker | 4.2 g | 4.7 |
| Sodyum | 5 mg | 0.2 |
| Potasyum | 175 mg | 5.0 |
| Kalsiyum | 33 mg | 3.3 |
| Demir | 0.8 mg | 4.4 |
| C Vitamini | 12 mg | 20 |
| K Vitamini | 0.6 mcg | 0.8 |
Soğan Nasıl Tüketilir?
Soğan sıklıkla kullanılan bir sebzedir; soğan nasıl tüketilir sorusu da sıkça gündeme gelir. Soğanın antibiyotik yerine geçtiği kanıtlanmış değildir; laboratuvar çalışmalarında antimikrobiyal etki bildirilmiştir (Teshika 2019). Tüketim şekli sebzenin lezzetini ve besin değerini etkileyebilir.
- Doğranmış soğan, diğer doğranmış sebzeler gibi uzun süre oda sıcaklığında bekletilirse bozulabilir; doğradıktan sonra buzdolabında saklayın ve kısa sürede tüketin.
- Soğan, inülin ve fruktooligosakkarit gibi prebiyotik lifler içerir; prebiyotikler bağırsaktaki yararlı bakterilerin beslenmesine yardımcı olabilir. Prebiyotikler ile probiyotikler aynı şey değildir; probiyotikler canlı yararlı bakterilerdir.
- Soğanın son zamanlarda “soğan halkası” olarak yoğun bir şekilde tüketimi de söz konusudur. Ancak unutulmamalıdır ki yemekleri kızartarak pişirme yöntemi gıdaların yüksek ısıda yanmış yağı içerisine çekmesi sonucu besin değerlerinin düşmesine ya da yok olmasına sebep olur.
- Soğanın haşlanarak tüketilmesinin miyom, kist ya da iltihabı ortadan kaldırdığı, grip ve öksürüğü geçirdiği kanıtlanmış değildir. Polikistik over gibi durumlarda tedavi için hekime başvurun.
Tüketim şekline göre soğanın faydalarını artırabilir yada azaltabilirsiniz.
Soğan Kokusu Nasıl Geçer?
Soğanını neden olduğu ağız kokusu giderilmesi oldukça kolaydır. Dilerseniz soğan kokusu nasıl geçer sorusuna cevap olabilecek kürlere bakalım:
- Adaçayı Gargarası: Kaynamış suda demlenmiş adaçayını sabah akşam gargara yaparak kullanabilirsiniz.
- Maydanoz: 4-5 adet maydanoz yaprağını çiğneyerek hızlı bir biçimde soğan kokusundan kurtulmanız mümkün.
- Karanfil: Karanfil çiğnemek soğanın kokusunu almakla kalmaz aynı zamanda ağzınızdaki bakteri oluşumunu da engelleyerek uzun vadede size fayda sağlar.
- Bol Su İçmek: Bol su içmek ağzınızda hızla üreyen ancak mide asidinizle karşılaştığında çabucak ölecek koku yapan bakterilerden kurtulmanıza yardımcı olacak ve soğanın sebep olduğu gazları üreten ağızınızdaki aromaları midenize indirecektir.
- Nane Yaprağı: Nane yaprağı ağızda oldukça hoş bir aroma bırak, kötü kokuları yok eden oldukça özel bir bitkidir. Soğanın tüketimi sonrasında 4–5 yaprak nane tüketilmesi durumunda ağız kokusu sorunu ortadan kalkacaktır.
- Limon: Limon tüketimi hem dişlerin beyazlamışında hem kötü kokuların giderilmesinde hem de diş taşı oluşumunun engellenmesinde kullanılabilir.
Soğan kokusuyla başa çıkmak için birçok pratik yöntem bulunmaktadır. Bu yöntemleri deneyerek soğan kokusunu kolayca gidermek mümkündür.
